ГIОРОТIА РОСУЛЪ БУГЕБ МАСЖИД ВА ЗИЯРАТ

ГӀорутӀаса МухIумал МухӀамад-Расул

Дагъистаналда ругел киналго масжидалго гӀадин, коммунистазул заманалда ГӀорутӀаги масжид къана, амма, кидаго, гьел бетӀерлъиялда ругеб мехалъги, ГӀорутӀа цониги нухалъ рузман бай, хутӀба, вагӀза-насихӀат гьаби течӀо ва, гьедйнго, балъго лъималазда къуръан малъи ва исламияб гӀелму малъиги гьоркьоб къотӀичӀо.

Нилъер умумуца масжидалъе кьун буго, тӀолабго жамагӀаталъе лъикӀаб гьариялъе, вакъфоялъе, нухал рахъизе, лъадае, канлъиялъе, батӀиял росабалъа масжидалда цӀалдолел мутагӀилзабазе ва цогидал лъикӀал ишазе, нусиялда анцӀила цо хур яги ахги, гьел хурзалги ахалги кодор ругел, гьел хӀалтӀизе гьарулел гӀадамаца бащадаб бачӀин кьолеб буго масжидалда хӀалтӀулел будун-дибирасухъе, бащадаб бачӀин, хӀалтӀизе гьабуралъухъ, мухь хӀисабалда жодоегоги тун.

Гьеб малъичӀого, росдал гӀемерисеб хур-ахалда тӀад лъун буго гьебго ишалъе, анцӀго къалиялдаса цо сахӀиде щвезегӀан хӀалухъин, гьебги щибав чияс кьолеб буго гьезухъего. Щибаб моцӀалъ цо-к1иго нухалъ зикру бачунги бачӀунеб буго гӀарац, гьелде тӀадеги, гӀакъуба бихьичӀого боцӀи щваразги масжидалъе, зияраталъе кьолеб буго хӀал кӀвараб гӀарац.

 

ЗИЯРАТАЛЪУЛ ХIАКЪАЛЪУЛЪ

Сайгид-МухӀамадхӀажи ГIободиясул قدس سره хъизан ХӀалимат-эбел ккола Аллагьасул кӀудияй вали. Гьей хварай мехалъ, гьенире кверкьеялде ГӀободиясде قدس سره зигар гьабизе рачӀана кинабго сверухълъиялда ругелщинал гӀалимзаби, шайихзаби ва варагӀалъул агьло. Зигаралъ рачӀаразда гъорлъ рукӀана гьадинал гӀалимзаби: Инхоса ГӀалихӀажияв, Инус ХӀажияв, НурмухӀамад ХӀажи, Багьаудин ХӀажи, Сиражудин хӀажи, Дарбиш МухӀамад ХӀажи; Харахьиса ХӀажиявдибир, СагIитдибир; МестӀерохъа НурмухӀамаддибир, ХӀоцоса АхӀмад-хӀажияв, ГӀабдулатӀип; КӀикӀуниса МухӀамадхӀажияв, Сугъралъа ГӀабдурахӀман-хӀажияв, ШайихгӀали, ШапигӀӀажияв, Генуса Ражабилав, Игьалиса ГӀаликъади, ЧӀохъа МухӀамадгӀали, Маккашарип, ГӀахьалчӀиса ГӀумардибир, Эргъен МухӀамадхӀажи, МуртазагӀалихӀажи; Хушдаса Пир-МухӀамадхӀажи, Ингишоса АбубакархӀажи, Аргъваниса МухӀамадхӀажи, Хунзахъа Сайпулакъади; Гъомекиса ХӀажи-АхӀмад, СалтӀаса УзунхӀажи; МестӀерохъа НурмухӀамаддибир, Чачаналда ругел ГӀободиясулقدس سره киналго маъзумал: ИскӀихӀажи, ГӀабдулкъагьир, Илисхан, ТӀалхӀат, ГӀабдулкъадир ва гь.ц.

ХӀалимат-эбел йикӀун йиго къад кӀалги ккун, къасе тӀагӀат гьабун, жаний чӀарай, гӀелмуги-варагӀги бугей Аллагьасул кӀудияй вали.

ХӀалимат эбел юкъиялъул хӀакъалъулъ гьадинаб кӀалъа-бацай ккун буго гӀалимзабазда гьоркьоб: цояз абун буго хварай бакӀалда, Коло росулъ юкъеян, цояз гьаюраб бакӀалде ИнкӀкӀвалитӀе ячеян, цояз Хунзахъе ячеян, цояз Инхое ячеян. ГӀободияс قدس سره абула жиндица цин истихфара гьабилин, гьелдаса хадуб лъалин нилъеда гьелъие ракь насибаб бакӀилан.

Нахъияб къоялъул радал ГIободияс قدس سره абун буго: Жинде гьатифалъ ахӀана: ХӀалиматги ГӀорутӀе ячун юкъе, ЧӀагвал ХӀажиявги ГӀорутӀе гьижра гьабун вахъине гьавеян. Коло росолъ данделъун букӀараб гьеб кинабго халкъ ХӀалимат-эбелги йосун, ГӀорутӀе рачӀуна ва гьений юкъана гьей, жиндир нилъее баракат щваяй. Гьелъул заниялда аскӀоб жиндиегоги зани чӀван буго ГIободияс قدس سره, гьадинги абун: «Гьаб бакӀалда дирги зиярат букӀина, Макка-хӀарамалда дие ракь насиблъун батаниги».

ХӀалимат эбелалда хадуб зияраталда юкъана Аллагьасул кӀудияй вали, ГIободияс قدس سره Аргъваниса ХӀажие ячун йикӀарай чачанай Киши ГӀавухъалдаса ПатӀимат.

Гьей юкъараб къоялъ ХӀажица жиндиегоги, жиндир цӀияй чӀужу Гьарадерихъа ПатӀиматиеги кӀиго зани чӀван буго гьелда аскӀоб, ниж кӀиялгоги гьаб бакӀалда рукъеян васиятги гьабун.

Аллагь разилъаяв ХӀажи ЧКаялъ ккун вачун ана, гьев МахӀачхъалаялда шагьидлъун вуго. Муридзабаз, хадурги ун, вукъараб бакӀги балагьун, къаси сардилъ гьенисаги вахъун, балъго Ишкаталивеги восун, гьенив вукъун вуго, ГӀорутӀе восизеги хӀинкъун.

Гьенив вукъун кӀиго соналдаса хадуб, балъго гьенисаги вахъун, ГӀорутӀеги восун, къаси сардилъ зияраталда вукъана гьав кӀудияв шагьид, къад кӀалккун, къаси сордо борчӀун Аллагьасе тӀагӀаталдаги, капурзабазде данде къеркьолагоги гӀумруги арав, ахиралда шагъидлъизеги шагьидлъарав, гьав устарасул халифа.

ХӀажи шагьидлъун хадуб гьесул хъизан, Аллагьасул кӀудияй вали, магӀрипаталъул ралъад Гьарадерихъа ПатӀимат залимзабаца Сибиралде йитӀун ана.

Гьоркьохъеб Азиялда цӀалулеб заманалда цо-цо нухалъ Киргизиялде щолаан дун. Фрунзе шагьаралда аскӀоб бугеб Жангижир ва Жонгифахт абулел росабалъ рукӀана доб зулмуяб Сталинил заманалда Дагьистаналдаса Сибиралде ккун ритӀун арал, яхӀги-къартги чорхолъ цӀунарал муъминзабазул цо къукъа. Гьезда гьоркьой йикӀана нилъер, жиндаса Аллагь разилъаяй ПатӀиматги.

Цо нухалъ гьениве щвараб мехалъ, ПатӀиматица дида абуна: «Дагьаб цебегӀан диде хабар бачӀун букӀана Дагъистаналде юссине заман щун бугин гьанже дуе абун». Гьедин дидаги абун, вацасул васги ясги цадахъги рачун, хӀадурлъиги гьабун, доб рикӀкӀадаб, ХӀажи чӀаго вугеб заманалдаго жиндиего къачӀан, цӀунун букӀараб мусруги цадахъ босун, Дагъистаналде дида цадахъ сапар бухьана гьей гӀажаибай гӀаданалъ.

Дагъистаналде щун гIемер мехго балелде, Гьарадерихъ дагьаб хӀал хисун буго алъул, гьеб мехалъ жиндаса Аллагь разилъаялъ гьадин абун буго: «Дун хехго ГӀорутӀе яче» абун. ГӀорутӀе щвезе кӀиго километр хутӀараб нухда, Аллагьасул къадаралде щвана, жиндир захӀматаб гӀумруялда жаниб цо лахӀзаталъцин Аллагь гуреб цогидаб жоялъул пикро гьабичӀей, нилъее баракат щваяй, гьай алжаналъул хӀурулгӀин.

ЛъебергогӀанасеб сон ссылкаялдаги бан, гьадаб жиндиего зани чӀван тараб бакӀалда ГIорутӀа зияраталда жаниб. ХӀажил хьибилалда юкъана гьей магӀрифагалъул ралъад!

ХӀажи МахӀачхьалаялда шагьидлъараб ва ПатӀимат Сибиралдеги йитӀараб заманалда, цо-цо мунапикъас абулеб букӀун буго: «Занал чӀван тей гӀадада ккана гури азул» абун!

Хадур гъезе кӀолеб жо гуро Иллагьияб хӀикматги, вализабазул караматги!

Гьале гьал вакилзаби рукъун руго ГIорутӀа бугеб зияраталда.

ТӀоцебе зияраталда мавлид гьабун буго живго ГIободияс قدس سره, сверухълъиялда ругелшинал гӀалимзабиги шайихзабиги дандеги гьарун. Гьелдаса нахъе цониги сон инчӀо, кигӀан коммунистаз гьукъаниги, зияраталда мавлид гьабичӀеб.

Церехун рехсарал щуго Маъзум вукӀана ГIободиясул قدس سره Чачанлъиялда, гьесул хъизанги йикIана Шатоялдаса чачанай, гьелъул зиярат буго Маккаялда, «МугӀала» абулеб хабзалалъ ГIободиясдаги قدس سره ГӀабдулхӀамид Дагъистаниясдаги аскӀоб, жакъадги гьенире зияраталъ уна чачаналги дагъистаниялги.

ГIободиясда قدس سره лъалаан рахьдал мацӀгӀадин лъикӀ гӀараб, чачан, лъарагӀ, лак мацӀалги. ГӀолохъанаб мехалъ гьев цӀалун вуго Гъазигъумекиязул дова, гьезул гӀалимзабазда аскӀов, Чачаназул мугӀрузул районазда, ТӀадбуртиялъ ругел гӀемерисел чачанал ГIободиясул قدس سره муридзабиги руго ва гьединго гӀемерисел гӀавухъалги гьесул муридзаби ккола. ГӀавухъазул машгьурав гӀалимчи, ГIободиясул قدس سره мурид Арица абулаан жал киналго ГIавухъал ГIободиясул قدس سره муридзаби кколилан.

Чачаназул талихӀ гьечӀолъиялъ гьанжесел 1994-96-99 ва хадусел сонал рагъул ишазде гъорлъе ГIободиясул قدس سره, Ташав ХӀажил قدس سره, Узун ХӀажил قدس سره, Сулейман ХӀажил قدس سره  муридзабиги ккана. ЦохӀо вагьабиял гурел чагӀаз рагъда гӀахьаллъи гьабулеб гьечӀин абулеб пикро мекъи бугилан ккола дида ракӀалде.

Щибаб соналъ мавлидалъул къоялъ зияраталде рачӀуна чачанал, цере гьел загьирго рачӀунаан, амма гьанже балъго, къаси мехалъ рачӀуна. Исанаги 2002 аб. сон лъабго чачанав вачӀун вукӀана. Ункъо къоги дир рукъоб бан, нижеца гьел Инхосахун Шабдухъеги ритӀун, гьенисахун нухарегӀана рокъоре. ГӀандисахун ине бокьичӀо гьезие. ГӀандадерида гӀайиб чӀвалеб бугоан гьез, божутӀа рекӀкӀ гьабулел, божилъи гьабизе бегьуларел гӀадамал ратанин гьезда гьоркьор абун. Гьаниб дагьаб чачаназул хӀакъалъулъги абизе ккана, чачанай Зияраталда йикӀиналъги, ГIободиясулги قدس سره Аргъваниясулги хъизанал чачанал рукӀиналъги.

Дуниялалъулги ахираталъулги баллагьаздаса цӀунун таги нилъ ТӀадегӀанав Аллагьас!”

***

Жиндиего щвараб исламияб гIелму цойгидазеги бикьи мурадалда, Сайид ГIободияв قدس سره уна аскIор ругел ва рикIкIадисел росабалъе.

Халкъалъул тасавуп жинда кодоб букIиналъ, кидаго цого бакIалда чIчIезе бокьулароан букIараб Сайид ГIободиясе قدس سره. Аллагьасул амру, изнуялдалъун зама-заманалдасан бакI-бакIалде унеб гIадат букIана гьев мужадидасул.

Аби буго залимаб мегIералъул хIакъикъияб кIодолъи нилъедаго бихьизе ккани, гьелдасаги кIудияб магIарде тIаде рахине кколин абун. Исламияб дунял-гIаламго жиндир гIелму- лъаялда паналъарав, жив бищунго хирияб Макка-Мадинаялъул агьлуялъгицин, къарнуялъул Имам вукIин тастикъ гьабурав Муршидун Камил, КъутIбул Гъавс Сайид ГIободияв قدس سره кидаго ва киназдаго гуро вичIчIулев вукIарав жиндирго гIагараб ГIобода росулъгицин. Бачун телин гьелъие цо гьитIинабго мисалги.

Сайид ГIободиясул قدس سره вацгIаласул вас МуртазагIалидибир вукIана доб заманаялъ жиндир лъикIаб лъай бугев гIалимчиги, мударисги ва хIафизги. Гьесул рекIелъ букIуна бахчизе кIолареб жахIда Сайид ГIободиясдехун قدس سره. Гьес абула: «Дунги, мунго гIадав гIалимчи вуго. Дуда лъалеб гIелму дидаги лъала. Къебедил вас МухIамадида батIияб жо щиб лъалеб, дида лъалареб?» - абун.

Жиндицаго гьединаб «къимат» кьураб гIечIого, гьебго жо бицине тIамула жиндаго цере цIалулел ругел мутагIилзабигицин.

Гьеб киналдасаго хадуб, цо къоялъ, Сайид ГIободияс قدس سره, росдал дибирги ва дол мутагIилзабиги данде ракIарун, МуртазагIалидибирги ахIун абула: «Дурго гьал мутагIилзабазе «Мухтасаралдасан» иманалъул дарс кьеха гьанже дуца, МуртазагIалидибир.», - абун. Киналго риххун цоццахъ ралагьун руго. МуртазагIалидибирасухъаги тIубараб лъабго къоялъ гьеб жиндаго цебе Сайидас лъураб масъала тIубазабун бажарун гьечIо.

МуртазагIалидибирасда ахирги бичIчIула жидедаго гьоркьоб бугеб батIалъи. Гьеб бакIалда Сайид ГIободияс قدس سره дугIаги гьабула, киназго аминанги абун. Ва МуртазагIалидибирасда тIадкъала халкъалъе Къуръаналдасан вагIза гьабеян абун.

Гьелдаса хадуб абуна Сайидас:

-Нужеда дир хIакъикъияб къимат лъазе буго гIицIго дунги хун, гьелдаса хадуб, дун нужеда ракIалде щвани. Дуда лъай, МуртазагIалидибир, тIарикъаталъул агьлуялъе хIарамаб буго, я Аварагасул , я малаикзабазул ракI къалеб жо щиб бугониги, рагIи букIа, пишаби рукIа, хIал букIа, хIалалаб букIа, берцинлъи букIа, рахIат-хIалхьиниги киса бегьулеб гьезие. Берцинаб ретIелги ретIун къачIан рукIанагурищ гьелги абуни, гьез гьабулеб букIана гьеб, щибго ракIги гьечIого, ракIги инчIого, гIадамазул гIадатги бугелъул, чIунтараб хIалалда вугеб, гIадамасдаса мугъ балеб, гIадамал нахъ рилъунев, гIадамазе вихьизе бокьулеб куцалда вукIине ккела, амма муридасейин абуни гьеб бегьуларо. Амма гIарипиназе абуни лъикIаб кваницаги, берцинаб ратIлицаги щибго асар гьабуларо. Сафадияс абун буго дунялалдехун цIалеб щибго жо, квен букIа, ретIел букIа, гьеб тIарикъаталъул агьлуялъе рухсаги гьечIо, каки чури гьечIого бусурбанчиясда кIалъазеги бегьуларо. Нахъиял жалги гьелда рорцеха дуцаго, МуртазагIалидибир.

-Аварагас  цо мугьажирас жиндиего кьураб салам буссинабун гьечIо, гьоркьоб заман бан хадуб гурони. Гьес салам кьураб мехалда жиндир какичури букIинчIилан абун буго Аварагас . Цинги таямумги гьабун буссинеги гьабунин гьеб салам абун. ТIарикъаталъул агьлу даим тIагIараталда рукIине ккола. ХIатта хIадасалде араб бакIалдаса рокъоре рачIинегIанцин, таямум гьабунги, тIагIараталда рукIине ккела. Нилъер Аварагас  гьедин гьабулебги букIун буго, каки чурилелде цеве хвезеги бегьулелъул.Кинабго хIалтIи- пиша гьабулелъулги тIагIараталда рукIине ккола. Щай абуни, суннаталъул агьлуялъе кинабго жо тIагIат-гIибадаталдалъун букIуна, аварагзабазего гIадин. Гьединго тIарикъаталъул агьлуялъул шартI буго-суннаталда нахъ вилълъин киналго гIибадатазулъ, гьарулел пишабазулъ. Ва дир вацал! Нилъер цояс анкьнусазарго зикру бачани, мазгьабалъул гIазаималги, Расуласул афгIалалги тани, гьаваялдасан воржаниги- гьев унго- унгояб тIарикъаталъул агьлуялдаса вукIунаро. ГIумруялда жаниб цин-цин гурони лаиллагьа илаллагь абичIониги, МухIамад расулуллагь хадубги абун, жинда фарзлъун бугеб, цинги Расуласда нахъги вилъани, гIазаимал афгIалалги тIуразе гьаруни- гьев чи унго-унгояв тIарикъаталъул чи вуго, рокIкIен гIанасеб карамат гьесул загьирлъичIониги. Цо хIадис буго уммат пасалъидал, суннат ккурасе нусго шагьидасул кири бугилан абун. Жиндир заманалъул Имам лъачIев чи-жагьилаб хвелалъ хвела абун. Гьанже дуцаго пикру гьабеха, гьаб киналъулго, МуртазагIалидибир., - абун.